Ở các khóa trước, bạn nhờ AI viết code ngay trong trình soạn thảo có giao diện. Bài này mở ra một cách làm khác: ra lệnh cho AI ngay trong cửa sổ dòng lệnh. Làm xong, bạn biết CLI khác gì IDE, khi nào nên chọn cái nào, và chạy được phiên làm việc đầu tiên.

Dòng lệnh là gì, vì sao dân làm phần mềm vẫn dùng

Terminal (cửa sổ gõ lệnh) là nơi bạn nói chuyện với máy tính bằng chữ thay vì bấm chuột. CLI (command line interface, giao diện dòng lệnh) là một chương trình chạy trong cửa sổ đó. Nghe cổ, nhưng lợi thế rất thực tế: lệnh gõ một lần có thể lưu lại, chạy lại, ghép với lệnh khác, và chạy được cả trên máy chủ không có màn hình.

Hình dung một tiệm tạp hoá. IDE giống quầy tự chọn: bạn đi quanh, nhìn hàng, cầm lên. CLI giống đứng trước quầy đọc cho chủ tiệm danh sách cần mua, chủ tiệm tự đi lấy. Bạn không thấy từng bước, nhưng nhanh khi danh sách rõ ràng.

AI trong IDE (Cursor, VS Code + Copilot)

  • Thấy file, màn hình chia khung, bấm chấp nhận từng đoạn
  • Hợp khi sửa giao diện, xem trước kết quả
  • Bạn chủ động từng thao tác nhỏ

AI dạng CLI (Claude Code, Codex, Gemini CLI)

  • Giao việc cả cụm: đọc nhiều file, chạy lệnh, sửa, chạy lại
  • Hợp khi làm backend, script, sửa lỗi nhiều file
  • Chạy được trên máy chủ, trong tự động hoá

Một công cụ CLI làm được những gì

Khác với chatbot chỉ trả lời, công cụ CLI có quyền hành động trong thư mục dự án của bạn. Nó đọc file, tìm kiếm, sửa code, chạy lệnh kiểm thử, rồi đọc kết quả lỗi để sửa tiếp. Vì có quyền như vậy nên nó thường hỏi xin phép trước những việc nhạy cảm như xoá file hay chạy lệnh lạ. Bạn nên đọc kỹ câu hỏi đó thay vì bấm đồng ý liên tục.

Phiên (session)
Một cuộc trò chuyện liên tục với AI, nhớ những gì đã nói trong phiên đó.
Ngữ cảnh (context)
Lượng thông tin AI đang giữ trong đầu: yêu cầu của bạn, file đã đọc, kết quả lệnh. Đầy quá thì AI dễ quên hoặc lạc đề.
Quyền (permission)
Mức bạn cho phép AI tự làm: chỉ đọc, được sửa file, được chạy lệnh.

Phiên làm việc đầu tiên

Mở dự ánDùng terminal đi vào thư mục dự án
Khởi độngGõ tên công cụ, đăng nhập lần đầu
Giao việc nhỏNhờ giải thích cấu trúc dự án trước
Xem thay đổiĐọc phần AI đã sửa
Kiểm traChạy thử hoặc chạy test

Xem cách một cửa hàng online nhỏ bán đồ handmade trên Zalo và Facebook làm. Chủ shop có một thư mục shop-handmade với trang đặt hàng viết dở. Thay vì tự đọc từng file, cô mở terminal trong thư mục đó, khởi động công cụ AI, và hỏi trước: dự án này gồm những phần nào. Sau khi hiểu cấu trúc mới giao việc sửa.

Thử ngay

Cài một công cụ AI dòng lệnh theo hướng dẫn trên trang chính thức của nó (ví dụ Claude; có gói miễn phí hoặc trả phí, xem trang chính thức). Rồi vào một thư mục dự án nhỏ bất kỳ và gõ yêu cầu này:

Hãy đọc thư mục này và tóm tắt bằng tiếng Việt: dự án làm gì,
file nào là điểm bắt đầu, và có gì bất thường.
Chưa sửa gì cả.

Chú ý dòng “chưa sửa gì cả”. Đó là thói quen tốt: hiểu trước, sửa sau.

Ba thói quen giúp đỡ tốn công

Thứ nhất, giao việc từng cụm nhỏ, đừng ném cả dự án trong một câu. Thứ hai, luôn có cách kiểm chứng: lệnh chạy thử, trang để mở, hoặc file test. Thứ ba, giữ phiên gọn: khi chuyển sang chủ đề khác hẳn, mở phiên mới để ngữ cảnh không bị rối.

Lưu ý

Không dán khoá bí mật (mật khẩu, API key) vào khung chat. Nếu AI cần biến môi trường, hãy chỉ cho nó tên biến, còn giá trị bạn tự điền vào file riêng.

Ghi nhớ

  • CLI là chương trình chạy trong terminal; AI dạng CLI có quyền đọc, sửa file và chạy lệnh trong dự án.
  • IDE hợp việc nhìn và chỉnh giao diện, CLI hợp việc nhiều file và tự động hoá.
  • Bắt đầu bằng câu hỏi để AI hiểu dự án, rồi mới giao việc sửa.
  • Đọc kỹ các câu xin phép, và không đưa khoá bí mật vào chat.
Bài sau